જો ભૂલથી એક્સપાયર થયેલી દવા લેવાઈ જાય, તો શું કરવું? જાણો જોખમો અને જરૂરી સાવચેતીઓ

આરોગ્ય અને તબીબી ક્ષેત્રે હંમેશાં એ વાત પર ભાર મૂકવામાં આવે છે કે કોઈપણ દવા ખરીદતી વખતે તેના પેકેટ પર લખેલી સમયસીમા અર્થાત એક્સપાયરી ડેટ અવશ્ય તપાસવી જોઈએ. ઘણીવાર લોકો ઘરમાં જરૂરિયાત કરતાં વધુ દવાઓનો સંગ્રહ કરી લેતા હોય છે અને લાંબા સમય સુધી પડી રહેલી આ દવાઓની સમયસીમા પૂરી થઈ જવાની સંભાવના રહે છે. નિષ્ણાતોના મતે, સમયસીમા પૂરી થયા પછી દવાની ગુણવત્તા અને તેની અસરકારકતામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય છે, કારણ કે દવાની શક્તિ તેના યોગ્ય સંગ્રહ પર પણ નિર્ભર હોય છે. જોકે, એવું માની લેવું યોગ્ય નથી કે સમયસીમા પૂરી થતાં જ દવા તુરંત ઝેરી બની જાય છે, પરંતુ તેની રાસાયણિક સંરચના બદલાવાના કારણે તેની સલામતી અંગે અનિશ્ચિતતા ચોક્કસપણે ઊભી થાય છે. ખાસ કરીને હૃદયરોગ, શ્વાસની ગંભીર બીમારીઓ કે અન્ય દીર્ઘકાલીન રોગોથી પીડિત દર્દીઓએ આ બાબતે અત્યંત સતર્ક રહેવાની આવશ્યકતા છે.

જો કોઈ વ્યક્તિગત કારણોસર કે ભૂલથી એક્સપાયર થયેલી ટેબ્લેટ, સિરપ કે કેપ્સૂલનું સેવન કરી લે, તો સૌથી પહેલી અને મહત્વની વાત એ છે કે તેણે ગભરાઈ જવાની જરૂર નથી. મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં ગંભીર આડઅસરો તરત જ જોવા મળતી નથી, છતાં કોઈ પ્રતિકૂળ લક્ષણો પ્રગટ થાય તેની રાહ જોયા વિના તુરંત જ તબીબ કે અનુભવી ફાર્માસિસ્ટનો સંપર્ક સાધવો હિતાવહ છે. ડોક્ટરને દવાના સેવન અંગેની સંપૂર્ણ વિગતો આપવી અનિવાર્ય છે, જેમાં દવાનું નામ, તેની માત્રા અને તે કેટલા સમય પહેલાં લેવાઈ હતી તેની સ્પષ્ટ માહિતી સામેલ હોવી જોઈએ. આ માહિતી તબીબને યોગ્ય દિશામાં તાત્કાલિક સારવાર કે માર્ગદર્શન આપવા માટે અત્યંત સહાયરૂપ સાબિત થાય છે.

કોઈપણ પ્રકારની બેદરકારી ટાળવા માટે જો ભૂલથી દવા લીધા પછી શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અનુભવાય, ચહેરા કે ગળાના ભાગે સોજો જણાય, ત્વચા પર ગંભીર એલર્જી થાય અથવા બેભાન થવા જેવી સ્થિતિ સર્જાય, તો સેકન્ડનો પણ વિલંબ કર્યા વિના નજીકના અતિશય કટોકટી કે તબીબી કેન્દ્ર પર પહોંચી જવું જોઈએ. ભવિષ્યમાં આવી કોઈપણ દુર્ઘટનાથી બચવા માટે ઘરમાં રહેલી જૂની દવાઓનું નિયમિત નિરીક્ષણ કરવું જોઈએ અને સમયસીમા સમાપ્ત થઈ ગયેલી દવાઓને સુરક્ષિત રીતે નિકાલ કરવો જોઈએ જેથી બાળકો કે અજાણતા કોઈ તેનો ઉપયોગ ન કરી શકે. દવાઓને હંમેશાં પેકેટ પર દર્શાવેલી સૂચનાઓ મુજબ યોગ્ય તાપમાન અને ભેજથી મુક્ત વાતાવરણમાં સંગ્રહિત કરવી જોઈએ. યાદ રાખો કે તંદુરસ્તી અને સુરક્ષા માટે સાવચેતી એ જ સૌથી ઉત્તમ ઉપાય છે, તેથી કોઈપણ જૂની કે મુદત પૂરી થયેલી દવા ડોક્ટરની સલાહ વગર ક્યારેય ફરીથી ગ્રહણ ન કરવી જોઈએ.