વિશ્વ વિખ્યાત ભૌતિકશાસ્ત્રી આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન દ્વારા તેમના સમકાલીન સંશોધકને લખવામાં આવેલો એક ઐતિહાસિક અને દુર્લભ હસ્તાક્ષરવાળો પત્ર તાજેતરમાં હરાજીમાં મોટી કિંમતે વેચાયો છે. આ એક પાનાનો પત્ર આશરે વર્ષ ઓગણીસસો ઓગણત્રીસના સમયગાળાનો હોવાનું મનાય છે, જેમાં ગણિતશાસ્ત્રી ચૈમ હરમાન મુંટઝને સંબોધીને ગણિતના જટિલ સમીકરણો અને વિગતવાર નોંધો લખવામાં આવી છે. જર્મન ભાષામાં લખાયેલા આ મૂલ્યવાન દસ્તાવેજ સાથે તેનું મૂળ કવર પણ સુરક્ષિત રાખવામાં આવ્યું હતું, જેના પર જર્મનીના પોટ્સડેમ શહેરની પોસ્ટલ છાપ અંકિત છે. પ્રતિષ્ઠિત હરાજી ગૃહ દ્વારા આ ઐતિહાસિક પત્રની અંદાજિત કિંમત વીસ હજાર ડૉલર આંકવામાં આવી હતી, પરંતુ વિજ્ઞાન જગતના રસિયાઓ અને સંગ્રહખોરોમાં ભારે ઉત્સાહ જોવા મળતા આ પત્ર આશ્ચર્યજનક રીતે એકাত্তર હજાર આઠસો અગિયાર ડૉલરના જંગી ભાવે વેચાયો હતો.
આ પત્રની વિશેષતા એ છે કે તેમાં માત્ર સામાન્ય વાચાળ સંદેશ નથી, પરંતુ શાસ્ત્રીય ભૌતિકશાસ્ત્ર અને ગણિત સાથે જોડાયેલા ગહન વિષયો પર વૈજ્ઞાનિક મંથન જોવા મળે છે. પત્રમાં હેમિલ્ટોનિયન મિકેનિક્સ અને સમીકરણોના વર્તનને લગતા કોવેરિયન્સ તેમજ ઈનવેરિયન્સ જેવા મહત્વપૂર્ણ ગાણિતિક ખ્યાલોની વિસ્તૃત ચર્ચા કરવામાં આવી છે. આઈન્સ્ટાઈને પોતાની ગણતરી દરમિયાન એક જગ્યાએ શબ્દ સુધારીને પોતાની વૈજ્ઞાનિક ચોકસાઈ પણ દર્શાવી હતી. પત્રના અંત ભાગમાં તેઓ પોતાના તારણથી સંતુષ્ટ જણાતા હતા અને આગળના અભ્યાસ માટે રોટેટરની સમસ્યાનો અભ્યાસ કરવાનું સૂચન કર્યું હતું. આ બંને વૈજ્ઞાનિકો વચ્ચે વર્ષ ઓગણીસસો સતાવીસથી પત્રવ્યવહાર ચાલતો હતો અને મુંટઝે અગાઉ પણ આઈન્સ્ટાઈનના સંશોધનોમાં મહત્વપૂર્ણ ગણતરીઓ દ્વારા યોગદાન આપ્યું હતું.
હરાજી ગૃહના મુખ્ય અધિકારીના જણાવ્યા અનુસાર, આ પત્ર એટલા માટે અત્યંત ખાસ છે કારણ કે તેમાં આઈન્સ્ટાઈનની વિચારસરણીનો ક્રમ સ્પષ્ટપણે જોઈ શકાય છે. સામાન્ય રીતે આવા પત્રો ટૂંકા હોય છે, પરંતુ આ દસ્તાવેજમાં આખા પૃષ્ઠ પર ગણતરીઓ ફેલાયેલી છે જે સંશોધક સાથેના વૈજ્ઞાનિક સંવાદની સાક્ષી પૂરે છે. આ ઐતિહાસિક હરાજીમાં આઈન્સ્ટાઈનના આ પત્ર ઉપરાંત રાજા એડવર્ડ ચોથા અને રાજા હેનરી આઠમાના હસ્તાક્ષર વાળા દસ્તાવેજો તેમજ વિશ્વભરની પ્રખ્યાત હસ્તીઓના હસ્તાક્ષરો ધરાવતી સ્મૃતિ પુસ્તિકા પણ આકર્ષક કિંમતે વેચાઈ હતી. વિજ્ઞાનના ઇતિહાસમાં રસ ધરાવતા લોકો માટે આ પત્ર આઈન્સ્ટાઈનની પ્રતિભા અને તેમની કાર્યશૈલીને નજીકથી સમજવાની એક અદ્ભુત તક પૂરી પાડે છે.
