ગુજરાતના જંગલોમાં છેલ્લા એક વર્ષથી એકલા વિચરતા એકમાત્ર નર વાઘના પુનર્વસન અને વંશવૃદ્ધિ માટે કેન્દ્રીય સ્તરેથી મહત્વપૂર્ણ અને દૂરગામી પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. કેન્દ્રીય પર્યાવરણ મંત્રાલય દ્વારા ખાસ રચવામાં આવેલી તજજ્ઞોની સમિતિએ એક વિસ્તૃત અહેવાલ તૈયાર કરીને ગુજરાતના વનવિસ્તારને માદા વાઘના સુરક્ષિત સ્થળાંતર માટે સંપૂર્ણપણે અનુકૂળ જાહેર કર્યો છે. આ અહેવાલ સત્તાવાર રીતે રાજ્ય સરકાર અને કેન્દ્રીય મંત્રાલયને સુપરત કરવામાં આવ્યો છે, જેનાથી રાજ્યમાં વાઘના સંવર્ધન માટેના દ્વાર ખુલ્લા થયા છે.
ગત વર્ષે ફેબ્રુઆરીમાં રાજ્યમાં પ્રવેશ કરેલો આ લગભગ ચાર વર્ષની વયનો નર વાઘ હાલ રતનમહાલ અભયારણ્ય તેમજ દેવગઢબારિયા, દાહોદ, છોટા ઉદેપુર અને સાગબારાના વિસ્તારોમાં સતત ભ્રમણ કરી રહ્યો છે. વન તંત્ર દ્વારા આ વાઘની પ્રત્યેક હિલચાલ પર અત્યાધુનિક ઉપકરણોથી બાજ નજર રાખવામાં આવી રહી છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ નર વાઘના વિશાળ ભ્રમણ ક્ષેત્રને ધ્યાનમાં રાખીને એકને બદલે બે માદા વાઘણોને લાવવાની વ્યુહાત્મક ભલામણ કરવામાં આવી છે, જેથી સફળ પ્રજનનની સંભાવના અનેકગણી વધી જાય.
પ્રસ્તાવિત યોજના અનુસાર આ બંને માદા વાઘણોની ઉંમર પણ નર વાઘની સમકક્ષ આશરે ચાર વર્ષની જ રાખવામાં આવશે. તેમાંથી એક વાઘણને છોટા ઉદેપુરના જંગલમાં અને બીજી વાઘણને સાગબારાના વનવિસ્તારમાં મુક્ત કરવાની યોજના છે. આ અલગ-અલગ સ્થાનો પરના સ્થળાંતરથી નર વાઘ સાથે તેમનો મેળાપ સરળ બનશે. વન વિભાગને પૂર્ણ વિશ્વાસ છે કે આ સઘન યોજનાથી દાયકાઓ પછી રાજ્યના જંગલોમાં વાઘની કાયમી વસ્તી પુનઃ ધબકતી થશે.
નવા વસવાટમાં વ્યાપક અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવા માટે જરૂરી કુદરતી ખોરાક અને શિકારની ઉપલબ્ધતા પણ આ વિસ્તારમાં પૂરતા પ્રમાણમાં છે. રતનમહાલ અભયારણ્યમાં નીલગાય અને જંગલી ભૂંડ જેવા શિકાર પ્રાણીઓની વિપુલ હાજરી હોવાથી આ સમગ્ર ક્ષેત્ર વાઘની વસ્તીને લાંબા સમય સુધી પોષવા માટે સંપૂર્ણ સક્ષમ સાબિત થશે. કુદરતી સંસાધનોની આ સાનુકૂળતા આગામી સમયમાં ગુજરાતમાં વાઘ પરિવારના સંવર્ધનને મજબૂત પીઠબળ પૂરું પાડશે.
