આજે સમગ્ર દેશમાં અસત્ય પર સત્યના વિજયના પ્રતીક સમાન વિજયાદશમીનો પવિત્ર તહેવાર ઉત્સાહભેર ઉજવવામાં આવી રહ્યો છે. પૌરાણિક ગ્રંથ રામાયણ અનુસાર, લંકાપતિ રાવણ ભલે અધર્મના માર્ગ પર ચાલ્યો હોય અને તેનો અંત ભગવાન શ્રી રામના હાથે નિશ્ચિત થયો હોય, પરંતુ તે મહાન વિદ્વાન, શિવભક્ત અને નીતિશાસ્ત્રનો મોટો જાણકાર હતો. પોતાના જીવનની અંતિમ ક્ષણોમાં જ્યારે રાવણ મૃત્યુશૈયા પર હતો, ત્યારે મર્યાદા પુરુષોત્તમ શ્રી રામે પોતાના નાના ભાઈ લક્ષ્મણને લંકાપતિ પાસે જઈને રાજનીતિ અને જીવનના ગૂઢ રહસ્યો શીખવા માટે પ્રેરિત કર્યા હતા. શ્રી રામની આજ્ઞાનું પાલન કરીને લક્ષ્મણ જ્યારે રાવણ પાસે ગયા, ત્યારે મહાજ્ઞાની રાવણે તેમને માનવજીવનને સફળ બનાવવા માટે ત્રણ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ઉપયોગી વાતો જણાવી હતી.
રાવણે લક્ષ્મણને આપેલો પહેલો અને સૌથી મહત્વનો પાઠ એ હતો કે, કોઈપણ સારા કે શુભ કાર્યની શરૂઆત કરવામાં ક્યારેય વિલંબ ન કરવો જોઈએ. જીવન ખૂબ જ અનિશ્ચિત છે અને ક્યારે શું થશે તે કોઈ જાણી શકતું નથી, તેથી શુભ કર્મ ત્વરિત કરી લેવા જોઈએ. આ સાથે જ અશુભ અથવા પાપના કાર્યોથી હંમેશા દૂર રહેવું જોઈએ કારણ કે તેનો અંજામ હંમેશા હાનિકારક જ હોય છે. પોતાના બીજા પાઠમાં રાવણે ચેતવણી આપી હતી કે ક્યારેય પણ પોતાના દુશ્મનને કે રોગને નબળા કે સામાન્ય સમજીને ઓછો આંકવો ન જોઈએ. એક નાની બીમારી અથવા સામાન્ય લાગતો શત્રુ પણ સમય જતાં મોટું સંકટ બનીને જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે. રાવણે સ્વીકાર્યું હતું કે તેણે શ્રી રામ, લક્ષ્મણ અને વાનર સેનાને નબળા માનીને મોટી ભૂલ કરી હતી, જે તેના સર્વનાશનું કારણ બની.
પોતાના અંતિમ ઉપદેશમાં રાવણે ત્રીજી અને સૌથી મોટી વાત એ કહી હતી કે મનુષ્યે ક્યારેય પોતાના જીવનના અંતિમ રહસ્યો કે નબળાઈઓ કોઈની પણ સામે ખુલ્લી ન પાડવી જોઈએ. વ્યક્તિએ પોતાના ભેદ હંમેશા ગુપ્ત રાખવા જોઈએ, કારણ કે પોતાના સગા કે નજીકના લોકો પણ ઘણીવાર મુશ્કેલીના સમયે તે રહસ્યો જાહેર કરી દેતા હોય છે. લંકાપતિના કિસ્સામાં પણ વિભીષણને તેમની નાભિમાં રહેલા અમૃત કુંડનું રહસ્ય ખબર હતી, અને આ જ ગુપ્ત ભેદ બહાર આવવાથી ભગવાન રામ માટે તેનો વધ કરવો શક્ય બન્યો હતો. રાવણના આ ત્રણ જીવન પાઠ આજની તારીખમાં પણ માનવજાત માટે એટલા જ પ્રાસંગિક અને માર્ગદર્શક છે.
