વડી અદાલતે એક મહત્વપૂર્ણ સુનાવણી દરમિયાન વિદેશ મંત્રાલયની કામગીરી સામે ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. અદાલતે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ટકોર કરી હતી કે રાજ્યના મુખ્યમંત્રીના વિદેશ પ્રવાસ અને તેમાં તેમની ભૂમિકા પર વિદેશ મંત્રાલય શા માટે પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન લગાવી રહ્યું છે? બંધારણીય હોદ્દો ધરાવતા ચૂંટાયેલા જનપ્રતિનિધિઓના સત્તાવાર પ્રવાસો પર બિનજરૂરી પ્રતિબંધો લાદવા કે લાંબો સમય સુધી મંજૂરી અટકાવી રાખવી લોકશાહી ઢાંચા માટે યોગ્ય નથી. આ મામલે અદાલતે કેન્દ્ર સરકારના વલણ અંગે નારાજગી વ્યક્ત કરી સંબંધિત નીતિ-નિયમો અંગે સ્પષ્ટતા માંગી છે.
સુનાવણી દરમિયાન ન્યાયાધીશોની ખંડપીઠે નોંધ્યું હતું કે દેશના સંઘીય માળખામાં રાજ્યના વડા તરીકે મુખ્યમંત્રીનું પદ અત્યંત ગૌરવપૂર્ણ અને જવાબદાર છે. જ્યારે કોઈ રાજ્યના મુખ્યમંત્રી આંતરરાષ્ટ્રીય પરિષદ કે વૈશ્વિક મંચ પર પોતાના રાજ્યનું પ્રતિનિધિત્વ કરવા અથવા મહત્વના વિષયો પર સંબોધન કરવા માટે પ્રવાસનું આયોજન કરે છે, ત્યારે તેમને જરૂરી રાજકીય મંજૂરી આપવામાં વિલંબ કરવો અયોગ્ય છે. અદાલતે સવાલ કર્યો હતો કે મુખ્યમંત્રી કોઈ કાર્યક્રમમાં ભાગ લેશે કે નહીં અથવા ત્યાં તેમની ભૂમિકા યોગ્ય છે કે નહીં, તે નક્કી કરવાનો અધિકાર મંત્રાલય પાસે કેવી રીતે હોઈ શકે?
અરજદાર પક્ષ તરફથી એવી દલીલ કરવામાં આવી હતી કે લોકશાહી વ્યવસ્થામાં રાજ્યોના વડા પોતાના પ્રદેશમાં વૈશ્વિક રોકાણ આકર્ષવા અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વિવિધ ક્ષેત્રોમાં થયેલા વિકાસનો અભ્યાસ કરવા પ્રવાસે જતા હોય છે. આવા સંજોગોમાં વિદેશ મંત્રાલય દ્વારા આપવામાં આવતી મંજૂરી પ્રક્રિયા પારદર્શક અને ઝડપી હોવી જોઈએ, નહીં કે રાજકીય કારણોથી પ્રેરિત. કોઈપણ નક્કર કારણ વિના મંજૂરી ન આપવી તે રાજ્યના હિતો સાથે સમાધાન કરવા સમાન છે.
અદાલતે આ સમગ્ર મામલે ગંભીર વલણ અપનાવતા કેન્દ્ર સરકારને નોટિસ પાઠવી આગામી તારીખ સુધીમાં વિસ્તૃત સોગંદનામું રજૂ કરવા આદેશ આપ્યો છે. સાથોસાથ અદાલતે નિર્દેશ આપ્યો છે કે બંધારણીય પદોની ગરિમા જળવાય અને દેશની સંઘીય વ્યવસ્થા વધુ સુદ્રઢ બને તે માટે વિદેશ પ્રવાસ સંબંધિત મંજૂરીઓ માટે સ્પષ્ટ અને નિષ્પક્ષ માર્ગદર્શિકા તૈયાર કરવામાં આવે.
